Има момент кога трпението престанува да биде доблест и почнува да личи на навика. Македонија со години слуша дека европската иднина е блиску, дека вратата е отворена и дека треба уште една реформа, уште еден услов или уште една политичка отстапка.

Затоа денес мора да се постави јасна теза: Македонија треба да продолжи кон Европската Унија, но не смее да ја условува сопствената иднина со туѓото одобрување. Европската интеграција може да биде важна цел, но домашниот развој, националните интереси и сувереното одлучување мора да бидат приоритет.

Прашањето не е дали Македонија треба да се реформира. Треба. Прашањето е дали реформите ќе ги спроведуваме затоа што ја подобруваат државата или само затоа што некој друг поставил нов услов.

КОЛКУ ПАТИ МОЖЕ ДА СЕ ПОМЕСТИ ЦЕЛТА?

Македонија не ја започна својата европска приказна вчера. Со години го приспособува законодавството, институциите и политиките кон европските стандарди. Во тој процес прифаќаше компромиси и носеше тешки одлуки, често со очекување дека секој следен чекор ќе ја приближи до членството.

Но кога една пречка ќе биде надмината, се појавува нова. Така европскиот процес од пат кон реформи се претвора во бескрајно чекање.

Критиката кон ЕУ не значи отфрлање на реформите. Судството мора да биде независно и ефикасно, корупцијата мора да се сузбива, администрацијата мора да биде професионална, а законите мора да важат еднакво за сите. Тоа се реформи што Македонија треба да ги спроведе пред сè заради своите граѓани.

Но реформите не смеат да бидат изговор за постојано политичко условување. Особено не кога европската перспектива се врзува за билатерални историски, идентитетски или дневнополитички спорови.

Ако процесот постојано создава нови прагови, тогаш Македонија мора да престане да ја гради својата политика околу чекањето. Таа е суверена и независна држава и има право сама да ги утврдува своите приоритети, интереси и развојни цели.

МАКЕДОНИЈА НЕ Е ПРАЗНО МЕСТО НА КАРТАТА

Македонија не треба да се претставува како држава што само бара прием во некој клуб. Таа има сопствени вредности, ресурси и стратешко значење.

Нејзината географска положба ја прави природна врска меѓу Централна Европа, Балканот и Егејот. Тоа создава можности за транспорт, логистика, производство, трговија и енергетско поврзување.

Имаме земјоделски региони со потенцијал за производство на храна за домашниот и странските пазари. Имаме винска индустрија со препознатлив производ, фармацевтски и индустриски капацитети, технолошки компании и млади инженери и програмери кои можат да создаваат висока додадена вредност.

Имаме природни и културни богатства, меѓу кои Охрид, планините, езерата и туристичките региони. Имаме сонце, вода и обработлива земја – ресурси што во иднина ќе бидат сè поважни за енергетската и прехранбената безбедност.

Овие предности не се аргумент за изолација, туку основа за посилна преговарачка позиција. Колку повеќе Македонија произведува, извезува и развива сопствени капацитети, толку помалку ќе зависи од туѓите политички одлуки.

Сувереноста не се мери според големината на територијата, туку според способноста државата самостојно да носи одлуки, да ги заштити своите интереси и да создаде подобар живот за граѓаните.

ОД КРИТИКА КОН ЕУ ДО ДОМАШНА СТРАТЕГИЈА

Проблемот не е само во тоа како Европа ја гледа Македонија, туку и во тоа што Македонија предолго се гледаше себеси преку туѓите услови.

Политиката често се сведуваше на прашањето што уште треба да направиме за некој друг да биде задоволен. Премалку разговаравме за тоа каква држава сакаме да изградиме.

Затоа ни е потребна сопствена развојна стратегија, независна од дневните расположенија во Брисел или од политиките на која било друга сила. Таа стратегија мора да одговори на неколку суштински прашања:

Каква економија сакаме?

Кои ресурси се од стратешко значење и мора да ги заштитиме?

Како ќе го развиваме земјоделството и прехранбената индустрија?

Како македонските компании ќе станат регионални и глобални играчи?

Како ќе ги задржиме младите и ќе создадеме добро платени работни места?

Каде сакаме Македонија да биде за 20 години?

Без јасен сопствен план, државата неизбежно станува дел од туѓи планови. Затоа европската интеграција треба да биде средство за развој, а не замена за развојна политика.

Суверена држава не е држава што се изолира. Тоа е држава што соработува со сите, но сама одлучува со кого, како и под кои услови ќе соработува.

НЕ ТРЕБА ДА СЕ КАРАМЕ СО ЕВРОПА – ТРЕБА ДА СЕ ПОЧИТУВАМЕ СЕБЕСИ

Од разочарувањето не треба да се создава антиевропска политика. Европската Унија е важен пазар, економски партнер и политички простор со кој Македонија е длабоко поврзана. Во наш интерес е да имаме добри односи, инвестиции, трговија и пристап до европските можности.

Но партнерството не значи понизност.

Македонија треба да оди во Брисел со реформи, но и со сопствен економски план. Треба да покаже дека сака соработка, но дека има јасни национални интереси. Треба да биде отворена за партнерства, но да не се откажува од својот идентитет, достоинство и право на самостојно одлучување.

Најсилната позиција не се гради со гласни декларации, туку со функционални институции, конкурентна економија и ресурси што државата знае да ги управува.

ШТО ТРЕБА ДА НАПРАВИ МАКЕДОНИЈА?

Ако ЕУ повторно каже „почекајте“, Македонија не смее да застане. Напротив, тоа треба да биде дополнителен поттик да се забрза домашниот развој.

Тоа значи:

  • да произведува повеќе домашна енергија и да ја намалува зависноста од увоз;
  • да ги заштити водата, земјиштето и другите стратешки ресурси;
  • да го модернизира земјоделството и да развива прехранбена индустрија;
  • да гради железници, патишта и логистички центри;
  • да ги поддржува домашните компании во освојувањето странски пазари;
  • да вложува во образование, наука, дигитализација и стручно оспособување;
  • да создава услови младите да останат и да работат дома;
  • да привлекува инвестиции од Европа, Америка, Азија и Блискиот Исток, според јасни национални интереси;
  • да гради институции што им служат на граѓаните и работат според закон;
  • да развива економија што не зависи од еден пазар или од една политичка структура.

Овие цели не се алтернатива на европската интеграција. Тие се услов Македонија во таа интеграција да влезе како посилен и посамоуверен партнер.

Моќна држава не се создава со чекање. Се создава со работа, знаење, дисциплина, инвестиции и долгорочна визија.

ЗНАЕМЕ ЛИ КОЛКУ ВРЕДИ МАКЕДОНИЈА?

Можеби најважното прашање не е дали во ЕУ знаат колку вреди Македонија, туку дали ние самите го знаеме тоа.

Ако вредноста на државата ја мериме според датум, поглавје или позитивна реченица во европски заклучок, тогаш дозволуваме туѓата политика да ја одреди нашата самодоверба.

Македонија вреди поради својата местоположба, земја, вода, енергија, производство, култура, историја и, пред сè, поради своите луѓе. Но таа вредност ќе стане вистинска моќ само ако се претвори во домашен развој, силни институции и економска независност.

ЕУ може да биде дел од нашата иднина и добро е да биде. Но Македонија мора да има иднина и без неа. Само така европската интеграција ќе биде избор на суверена држава, а не последна надеж на држава што чека некој друг да ѝ ја одобри иднината.

Не ни треба изолација, но не ни треба ниту понизност. Ни треба соработка со сите, јасна стратегија и самодоверба.

Европејци сме и без документ од Брисел. Македонија не започнала со Европската Унија, ниту нејзината иднина смее да зависи од една туѓа врата.

Вратата може да остане отворена.

Но ние мора да одиме напред – како суверена држава, како независен народ и како земја што знае колку вреди и има сила сама да ја создава својата иднина.